Einstakt svar. Björn Bjarnason spurði vitvélina um sálminn Heims um ból

Björn Bjarnason fékk einstakt svar þegar hann spurði vitvélina, spjallmennið ChatGPT, hvernig hún skyldi sálminn Heims um ból eftir Sveinbjörn Egilsson. Sjá bjorn.is. En hér kemur svarið:

„Heims um ból má skilja sem kyrrláta yfirlýsingu um frið sem sprettur ekki af valdi heldur nærveru. Sálmurinn byggir ekki á dramatískri frásögn heldur stilltri vídd: heimurinn allur er undir — heims um ból — og jólanóttin verður almenn mannleg reynsla, ekki einangraður sögulegur viðburður.

Kjarninn liggur í þeirri inkarnatorísku hugsun að Guð komi ekki til mannsins með yfirburðum, heldur stígi inn í mannlegt líf í veikleika barnsins. Merkingin er því ekki knúin áfram af kraftaverkum eða sigurmyndum, heldur af því að hið guðlega velur sér form hins smáa og hversdagslega. Friðurinn sem boðaður er er ekki fyrirskipun, heldur boð í hljótt og án þrýstings.

Þessi nálgun mótar tón sálmsins. Hann vill ekki sannfæra með orðræðu, heldur minna á nærveru: að Guð sé kominn inn í mannlegan veruleika og hafi þar með gert hann að vettvangi ábyrgðar. Friðurinn er því siðferðilegt kall sem áheyrandinn verður sjálfur að svara.

Formið styður þessa merkingu. Textinn er reglulegur, hófstilltur og laus við skraut, sem gerir hann sameiginlegan fremur en persónulegan. Hann lifir í endurtekningu safnaðarins, ekki í sérstöðu ljóðskálds. Þar með verður sálmurinn ekki aðeins boðskapur um jólin, heldur æfing í að taka á móti nærveru.

Í heild er Heims um ból sálmur sem treystir kyrrðinni: hann sýnir jólahátíðina sem þá stund þegar hið guðlega gengur inn í heim mannsins – ekki til að yfirtaka hann, heldur til að vera þar.“ - JGH